Y Flwyddyn Ffermio

Cynnyrch Tymhorol yw Cig Oen Mynyddoedd Cambrian

 

Cambrian Mountains Lamb

Ionawr

Yn aml, mae dechrau’r flwyddyn yn cyd-daro â thywydd garw’r Gaeaf sy’n cael ei waethygu gan y bryniau uchel. Fel arfer, mae’n bryd dechrau bwydo’r mamogiaid gyda gwair, betys melys neu flociau mwnol. Mae cynnal a chadw’r fferm yn gyffredinol yn uchel ar yr agenda ar yr adeg hon o’r flwyddyn, gyda chodi ffensys a thocio perthi’n cymryd y rhan fwyaf o’r amser. Mae gwartheg yn parhau i chwarae rôl bwysig ar sawl fferm bryn ac fe’u defnyddiwyd ar un tro i bori llawer o’r bryniau yn ystod misoedd yr haf. Nhw yw un o’r ychydig anifeiliaid a all bori a threulio gwellt y gweunydd coesog. Yn sgil y cyfraniad llafur enfawr a’r elw gwael, mae hyn bron wedi darfod, ond mae rhai cynlluniau amgylcheddol yn hyrwyddo’r arfer. O fis Tachwedd tan fis Mai, caiff gwartheg eu lletya y tu mewn ac mae angen gwelltach a bwyd arnynt yn ddyddiol.

Chwefror

Caiff y mamogiaid eu sganio’r adeg hon o’r flwyddyn i weld faint o ŵyn maen nhw’n eu cario. Gellir gwahanu’r rhai sy’n cario efeilliaid (ac o bosibl tripledi) wedyn o’r rhai sengl ac fe’u cymerir i’r porfeydd gwell.

Yn sgil amryw ffactorau, cafwyd gostyngiad yn nifer y mamogiaid sy’n pori’r bryniau yn y blynyddoedd diwethaf. Mae hyn wedi arwain at well cyflwr corff i’r famog gan arwain at fwy o efeilliaid. Os gadewir y rhain ar y bryn, bydd ansawdd y pori’n annigonol i’r famog fagu ddau oen cryf yno.

Caiff y mamogiaid ar y rhan fwyaf o’r ffermydd ar fryniau eu cludo i lawr o’r bryn i wyna. Mae’r caeau hyn yn cynnig gwell porfeydd ond hefyd diogelwch cymharol rhag ysglyfaethwyr.

Mawrth

Dechreua’r ŵyna ar ddiwedd mis Mawrth i’r rhan fwyaf o’r ffermydd ar fryniau. Mae natur helaeth y math hwn o ffermio’n golygu mai ychydig iawn o gymorth sydd ei angen ar y mamogiaid er mwyn ŵyna. Un o nodweddion y bridiau bryn brodorol yw bod yr oen ar ei draed yn fuan ac yn sugno wrth ei fam.

Ebrill

Dyma fis prysuraf y flwyddyn i’r bugail. Rhaid dal a dod i mewn ag unrhyw ŵyn neu famogiaid gwan. Caiff nifer fawr o’r efeilliaid eu mabwysiadu gan famogiaid sydd wedi colli eu hŵyn hwy.

Caiff ŵyn mamogiaid y llynedd eu dychwelyd i’r bryn ar ôl cael eu cadw i lawr ar borfeydd yr iseldir dros fisoedd y gaeaf: mae hyn yn sicrhau bod potensial lawn eu twf yn cael ei wireddu. Y rhain yw stoc bridio’r dyfodol.

Mai

Wrth i’r glaswellt ddechrau tyfu ar y bryn, caiff yr ŵyn newydd eu marcio â phitsh neu liw unigol y fferm a chânt eu hanfon i’r bryniau gyda’u mamau.

Nid oes ffensys na ffiniau ar lawer o’r bryniau. Hyd yn oed wedyn, caiff ŵyn eu dysgu i gadw at eu darn o dir nhw trwy eu bwydo yn yr un fan bob dydd wrth iddi nosi, er mwyn iddynt beidio â chael eu temtio i grwydro’n rhy bell. Mae’r dechneg hynafol hon yn cael ei hadnabod fel cadw at gynefin. Cedwir y caeau fel gwair ar gyfer y gaeaf nesaf.

Mehefin

Lambs that were born on the hill are gathered down to be marked. Some of the ewes that have no lambs are shorn.

Prynu cig oen yn awr

Gorffennaf

Mis prysur i’r bugeiliaid ond mis prysurach i’r cŵn. Caiff yr holl famogiaid eu casglu ynghyd oddi ar y bryn i’w cneifio. Mae gan bob fferm ei ddyddiad casglu ynghyd a chneifio ei hun, gyda llawer o’r ffermwyr cyfagos yn cyfnewid dyddiau gyda’i gilydd.

Yn ystod misoedd yr haf, mae’n anodd casglu’r mamogiaid a’r ŵyn ynghyd. Mae’n dra chyffredin gweld saith neu wyth gŵr yn ymgasglu ar y bryniau gyda dau neu dri chi yr un.

Cig Oen ar gael nawr

Awst

Daw’r cynhaeaf yn flaenoriaeth y mis hwn. Os ydy’r tywydd yn boeth, bydd gwair yn llenwi’r ysgubor. Fel arall, gwneir gwywair (haylage) neu silwair ar gyfer porthiant y gaeaf.

Cig Oen ar gael nawr

Medi

Cesglir ar y bryniau eto a chaiff ŵyn gwedder (ŵyn gwryw wedi’u hysbaddu) eu tynnu i lawr i borfeydd gwell. Caiff y rhain eu haeddfedu ar laswellt gan roi i’r oen ei flas melys.

Tynnir mamogiaid hŷn i lawr a’u gwerthu i ffermydd yr iseldir, lle maent yn parhau i gynhyrchu cnwd o ŵyn am flwyddyn neu ddwy.

Cig oen sydd ar gael

Hydref

Caiff ŵyn parod eu gwerthu trwy farchnadoedd lleol neu’n syth i’r lladd-dy. Mae gwerthiant hyrddod yr adeg hon o’r flwyddyn yn galluogi ar gyfer prynu gwaed newydd i wella ansawdd y praidd. Mae diwedd mis Hydref yn gweld casgliad ola’r flwyddyn.

Anfonir ŵyn benyw a fydd yn cael eu cadw fel mamogiaid bridio i ffwrdd i ffermydd yr iseldir ar “fenthyg” dros fisoedd y gaeaf. Dewisir mamogiaid parod i fridio i baru gyda gwahanol hyrddod.

Prynu cig oen mynydd

Tachwedd

Gydag ŵyn yn cael eu gwerthu’n gyson, a’r holl hyrddod bridio’n troi at y mamogiaid, mae’n amser gwneud gwaith cynnal a chadw cyffredinol ar y fferm.

Caiff perthi newydd eu plannu ac mae angen i’r rhai a gafodd eu plannu yn y blynyddoedd diwethaf gael eu gosod i greu cysgod i’r mamogiaid ac i fywyd gwyllt.

Cig Oen Tymhorol ar gael

Rhagfyr

Mae marchnadoedd a sioeau stoc dew’r Nadolig yn cynnig seibiant cymdeithasol o ddiwrnodau byr y gaeaf.

Cyfle olaf i brynu

Gwybod o ble mae’ch bwyd yn dod

Treulia ŵyn Mynyddoedd Cambrian eu hoes yn ardal Mynyddoedd Cambrian yng Nghymru. Cânt eu gwerthu pan fyddant yn eu tymor yn unig, o ddiwedd mis Mehefin i fis Rhagfyr, maen nhw’n rhydd i grwydro a phori. Effeithia dulliau ffermio traddodiadol ar wead a blas y cig: datblygir y blas amlwg wrth i’r ŵyn gael eu caniatáu i dyfu a datblygu’n naturiol yn araf ar y bryniau.

Mae modd olrhain cig oen Mynyddoedd Cambrian yn ôl i’r fferm yn llwyr. Cydweithia cynhyrchwyr a chyflenwyr i sicrhau cyflenwad tymor llawn o gig oen ansawdd uchaf Mynyddoedd Cambrian.

Anifeiliaid Fferm Sicr Cymru

Mae ein cynhyrchwyr wedi’u cymeradwyo’n rhai Anifeiliaid Fferm Sicr Cymru, ac yn glynu wrth y safonau uchaf o ran lles anifeiliaid.
Welsh Lamb

Cig Oen Cymreig

Hybu Cig Cymru – Meat Promotion Wales (HCC) yw’r sefydliad dan arweiniad y diwydiant i ddatblygu, hyrwyddo a marchnata cig coch Cymru.
Protected Geographic Indication

Dynodiad Daearyddol Gwarchodedig

Rhoddwyd statws Dynodiad Daearyddol Gwarchodedig (DDG) i Gig Oen Cymru ym mis Tachwedd 2003 gan y Comisiwn Ewropeaidd. Mae’r statws hwn yn nodi tarddiad a rhinweddau unigryw Cig Oen Cymru.
Cambrian Mountains Beef Logo

Cig Oen Mynyddoedd Cambrian

Mae brand Cig Oen Mynyddoedd Cambrian, a ysbrydolwyd gan Ei Uchelder Brenhinol Tywysog Cymru, yn nod o safon uwch.

Dewis Arbennig

  • Yn darparu cig oen wedi’u pesgi ar y bryniau i fusnesau 12kg – 18kg
  • Mae’r carcasau’n gydffurfiad E – O ac yn ddosbarth braster 2 – 3H
  • Ar gael yn dymhorol o ddiwedd mis Mehefin i fis Ionawr
  • Mae’r cig oen a gynhyrchwyd yn diwallu’r gofynion ar gyfer Dynodiad Daearyddol Gwarchodedig Cig Oen Cymreig
  • Caiff yr ŵyn eu geni, eu magu a’u lladd yn ardal Mynyddoedd Cambrian yng Nghymru
  • Bodlonir gofynion y defnyddwyr am safonau lles uchel a tharddiad llawn mewn cynhyrchion cig
  • Ysbrydolwyd y gwaith gan Ei Uchelder Brenhinol Tywysog Cymru, mae logo Mynyddoedd Cambrian yn darlunio dyfrlliw a beintiwyd gan y Tywysog
  • Defnyddir y breindaliadau o’n gwerthiannau i helpu sicrhau dyfodol cynaliadwy i ffermydd a chymunedau ucheldir traddodiadol Mynyddoedd Cambrian

Mynyddoedd Cambrian

Mae Mynyddoedd Cambrian yn ymestyn dros ryw 10% o Gymru a dyma un o’r ardaloedd teneuaf o ran ei phoblogaeth yng Nghymru a Lloegr. Maen nhw’n adnabyddus am eu tirwedd anial, hanesyddol ac am eu cynefinoedd naturiol. Rheolir gorchudd y tir gan gymysgedd o gyforgors, rhostir a glaswelltir lled-naturiol, ac mae cyfran uchel o’r ardal yn cael ei chydnabod i fod o bwysigrwydd Ewropeaidd o ran cadwraeth natur.

Mynyddoedd Cambrian yw un o ardaloedd pwysicaf Cymru ar gyfer natur, gydag 17% o’r tir wedi’i ddynodi’n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA). Yn ogystal, mae bron i 90% o ardal y SoDdGA wedi’i dynodi o dan y Gyfarwyddeb Cynefinoedd Ewropeaidd fel Ardal Cadwraeth Arbennig, Ardal Gwarchodaeth Arbennig neu’r ddwy. Dengys tystiolaeth ddogfennol fod y Mynyddoedd wedi’u rheoli gyda da byw yn pori’n helaeth am 800 o flynyddoedd o leiaf, wrth i’r cofnod paill a thystiolaeth archeolegol awgrymu fod y ffordd hon o reoli tir wedi bod yn bwysig i’r ardal ers yr Oes Efydd.

Mae’r economi’n hynod ddibynnol ar amaethyddiaeth, coedwigaeth a thwristiaeth heddiw. Bu’n ysbrydoliaeth ers amser hir i feirdd, awduron ac arlunwyr, ac mae’r ardal yn cael ei chynnwys fel y cefnlen hardd ond llwm i gyfres hynod lwyddiannus S4C/BBC4, Y Gwyll.

Slideshow about the Cambrian Mountains